Het huis lezen: kleur, licht en de muren

De muur die niets prijsgeeft

Begin buiten, aan de General Francisco Ramírez. De eigen beschrijving van het huis noemt de façade sober, bijna onaf: gepleisterd beton in zijn natuurlijke kleur en ruwe textuur, alleen geverfd bij de deuren voor mensen en auto's en bij het vensterijzerwerk. Hoog in de linkerbovenhoek ontmoeten twee vlakken elkaar in geel en oranje. Een doorschijnend bibliotheekvenster, een raster van kleine ruitjes, steekt uit de muur. Boven dat alles rijst een witte toren die de watertank bevatte.

Het is makkelijk om er voorbij te lopen. Dat is juist de bedoeling. Barragán bouwde in Tacubaya, toen een arbeidersbuurt, en hij koos ervoor de straat bijna niets te geven. Alles wat het huis te bieden heeft, blijft achter de muur. Neem even de tijd op de stoep vóór je tijdslot, want het contrast tussen dit blanco gezicht en wat binnen is, is de eerste les van het bezoek.

De donkere hal

Je komt binnen via een smalle, lage entreehal. Het is er schemerig na de straat, de vloer is van vulkanische steen en de muren zijn kaal. Schrijvers over het huis hebben het een decompressiekamer genoemd, een ruimte die je de stad laat achterlaten voordat er iets anders gebeurt.

Geef je ogen hier de tijd. Het bezoek is gebouwd op contrast, en de hal is de donkere helft daarvan. Als je erdoorheen haast, verliest de volgende kamer de helft van zijn effect.

Het roze voorportaal en het goud

De hal opent zich in het voorportaal, de kamer die de meeste mensen zich herinneren. Licht valt binnen uit een hoog venster dat je niet direct kunt zien. Het treft een met bladgoud geschilderd werk van Mathias Goeritz, Barragáns vriend en medewerker, en loopt dan via een trap van donkere steen naar beneden over een muur die diep roze is geschilderd. Beschrijvingen van het huis spreken van een voorportaal van geel licht en fuchsia muren; in het echt is het effect warm, stil en licht onwerkelijk.

Merk op hoe weinig er in de kamer staat. Een trap, een muur, een schilderij, een klein tafeltje en stoel, het licht. De kleur doet het werk dat meubels of ornamenten elders zouden doen. Merk ook op dat je niet te zien krijgt waar het licht vandaan komt. Barragán verborg zijn vensters vaak, zodat je het licht ziet voordat je de bron ziet.

De woonkamer en het tuinvenster

Vanuit het voorportaal ga je door naar de woonkamer, en de schaal verandert volledig. Het plafond rijst tot dubbele hoogte onder houten balken, en een hele zijkant van de kamer is een enorm venster op de tuin. Na de hal en het voorportaal voelt het als naar buiten stappen.

Kijk naar wat het venster omlijst. De tuin is bewust wild, meer een stuk verwilderd bos dan een gazon, en hij wordt omringd door hoge muren zodat niets van de stad zichtbaar is. Schrijvers over het huis wijzen een pirul, een Peruaanse peperboom, aan als het hart ervan. Barragán ontwierp de tuin om net zo goed vanuit de kamers bekeken als erin gewandeld te worden, dus het venster is geplaatst en geproportioneerd als een schilderij aan de muur.

Kijk dan naar het venster zelf. Het kozijn is teruggebracht tot een paar dunne stijlen, en de verhoudingen sluiten aan bij de muur. Veel mensen merken dat ze ervoor blijven staan zonder dat iemand het hun zegt.

De bibliotheek en de trap zonder leuning

De bibliotheek ligt naast de woonkamer, ervan gescheiden door een muur die ophoudt vóór het plafond, zodat de twee ruimtes lucht en licht delen zonder samen te smelten. De planken bevatten Barragáns boeken, deel van een collectie van zo'n 3.000 publicaties die in het huis wordt bewaard.

Hier is het beroemde kenmerk van de bibliotheek: een houten trap zonder leuning, waarvan de treden uit de muur steken en die omhoogvoert naar een klein deurtje hoog boven. Het is een simpel idee tot het uiterste doorgevoerd. Zonder leuning wordt de trap een sculptuur tegen de witte muur, en de kamer lijkt eromheen haar adem in te houden.

De trap laat ook iets zien van hoe Barragán over het huis dacht. Het is geen grandioze trap; hij is nauwelijks breed genoeg voor één persoon. Zoals veel in het huis is hij gemaakt voor het leven van een man die alleen woonde, en ruilt hij gemak in voor een effect.

De tuin

De tuin is het deel van het huis dat je het meest ziet en het minst betreedt. Hij ligt achter de woonkamer, ongeveer even groot als het huis zelf, en wordt omsloten door hoge muren, zodat niets van de straat of de buren erbovenuit te zien is.

Het is geen formele tuin. Barragán liet hem verwilderen, met dichte beplanting, klimmend groen en oude bomen, waaronder de pirul die door schrijvers over het huis als het hart ervan wordt beschouwd. Vanuit het interieur doet het effect denken aan een open plek in een bos rather dan aan een stadskavel.

Let op hoe de tuin aan je wordt gepresenteerd. Vanuit de woonkamer verandert het grote raam hem in één omlijst beeld. Elders in het huis tonen kleinere ramen slechts een stukje groen. Barragán behandelde de tuin minder als een plek om te wandelen dan als het belangrijkste om naar te kijken, en hij plaatste de ramen daarop. De tuin is buiten, dus net als het dak is hij bij regen niet open voor bezoekers.

Kamers voor rust en gebed

De privékamers boven zijn ingetogener van toon. Schrijvers over het huis wijzen op de kruisvormige luiken in de gastenkamer, waar de luiken een kruis vormen, en een kleedkamer die bekendstaat als de Cuarto del Cristo, de Kamer van Christus, vanwege het crucifix dat er staat. Barragán was een devoot katholiek, en religieuze voorwerpen komen door het hele huis voor, tussen schilderijen en keramiek uit vele eeuwen Mexicaanse kunst.

Let op de manier waarop licht deze kamers binnenkomt via luiken en kleine openingen in plaats van breed glas. Na de openheid van de woonkamer sluit het huis zich weer, en de privékamers voelen bijna monastiek aan.

Het dakterras

Het bezoek eindigt voor velen op het dak. Hier bouwde Barragán een terras dat wordt omsloten door hoge muren in krachtige kleuren, beschreven als bloedrood, donkergrijs en wit, waarbij sommige schrijvers een fuchsia muur opmerken. De muren zijn hoog genoeg om de stad volledig te verbergen. Wat overblijft is de vloer, de kleur en de lucht.

Dit is de duidelijkste uiting van zijn idee van de omsloten tuin. Op het dak is er helemaal geen tuin, alleen de lucht die als plafond wordt behandeld en de muren die als kleurvlakken worden behandeld. Kijk hoe de kleuren veranderen wanneer wolken voorbijtrekken, en hoe de witte toren van de watertank boven de muren uitkomt als een stuk beeldhouwwerk.

Bedenk dat het dak buiten is. Als het regent, opent het huis zijn buitenruimtes niet, en dat kan het terras omvatten.

Het atelier op nummer 12

Het gebouw bestaat uit twee samengevoegde huizen. Barragáns woning bevond zich op nummer 14 van de straat, en de deur aan de noordkant, op nummer 12, leidde naar zijn atelier, waar hij de rest van zijn carrière werkte. UNESCO vermeldt het pand daarom als huis en studio: de plek waar hij woonde en de plek waar hij ontwierp staan naast elkaar, met dezelfde muren en dezelfde tuin.

Vanaf de straat lijken de twee deuren bijna identiek. Binnen is het verschil er een van gebruik rather dan van stijl. Het huis gaat over rust en contemplatie, het atelier over werk, toch volgen beide dezelfde regels van kale muren, beheerst licht en heel weinig dingen. Het herinnert eraan dat Barragán geen aparte, showier stijl voor klanten hanteerde. De architectuur waarin hij woonde was de architectuur die hij maakte.

Wat foto's niet kunnen tonen

De meeste mensen komen aan na foto's te hebben gezien van het roze voorportaal en de bibliotheektrap, en de foto's zijn accuraat. Wat ze niet kunnen tonen is schaal en opeenvolging. De kamers zijn kleiner dan ze op foto's lijken, de hal donkerder, de overgangen scherper. Het gevoel van het huis komt voort uit het lopen van de ene ruimte naar de volgende, niet uit één enkel beeld.

Kleur als materiaal

Barragáns kleuren zijn waar de meeste mensen hem van kennen, en het huis toont hoe hij ze gebruikte. Het zijn geen decoraties die aan een afgeronde kamer zijn toegevoegd. Ze maken deel uit van hoe een kamer is gemaakt: een roze muur die een donkere trap verwarmt, een geel vlak op de façade dat de zon vangt, een rode muur op het dak die de lucht dieper blauw maakt.

De schilder Jesús Reyes Ferreira, bekend als Chucho Reyes, beïnvloedde zijn kleurgebruik, en de samenwerking met Goeritz vormde zijn gevoel voor kleur als een veld rather dan als een detail. De kleuren zijn niet zacht. De kleurenschema's worden vaak sterk niet-harmonisch genoemd, en dat is accuraat: ze botsen met opzet, en de botsing houdt de kale kamers levend.

Hoe je er op de dag zelf uitziet

Vertraag bij elke lichtwisseling. Het huis is een opeenvolging van donker en licht, gesloten en open, en het effect hangt af van het opmerken van de verandering terwijl ze gebeurt.

Kijk omhoog. Veel van Barragáns ramen zijn hoog, verborgen of schuin geplaatst, en het licht komt binnen voordat je ziet waar het vandaan komt.

Kijk omlaag. De vloeren veranderen van vulkanische steen in hout wanneer je van de publieke ruimtes naar de woonvertrekken gaat.

Kijk naar de muren als oppervlakken. Het pleisterwerk is niet glad, en de textuur vangt het licht anders doorheen de dag.

En wees stil. Kleine groepen, platte schoenen en een gedempte stem horen bij de huisregels, maar ze zijn ook de beste manier om het huis te zien. Het huis is ontworpen rond stilte, en het is op zijn mooist wanneer het stil is.